Dezinformacja w Internecie – jak rozpoznać fałszywe informacje

Opublikowano: 20 grudnia 2024, ostatnio zaktualizowano: 21 października 2025

Jedną z form prowadzenia wojny hybrydowej jest dezinformacja. To także narzędzie siania paniki, chaosu, nerwów społecznych i wprowadzania w błąd. Wykorzystywana jest w wewnętrznej walce politycznej oraz jako element prowadzenia działań społecznie destabilizujących. Efekt dezinformacji jest zadowalający tylko, gdy jej odbiorcy zaczynają w nią wierzyć. Jak rozpoznać, że podawana w Internecie informacja jest nieprawdziwa? Gdzie szukać faktycznych, sprawdzonych danych?

Jeszcze kilkanaście lat temu dezinformacja nie była tak prosta w realizacji. Media tradycyjne (prasa, radio, telewizja) były pod ścisłym nadzorem, a ewentualne niedomówienia, półprawdy czy kłamstwa mogły być z łatwością rozpoznane i ukarane przez sąd w Polsce. W Internecie panuje jednak niekontrolowana swoboda. Nie dość, że w sieci pojawiają się liczne, oszczercze i nieprawdziwe komentarze, to jak grzyby po deszczu wyrastają kolejne strony o dezinformacji. Dlaczego warto uważać na treść, która się tam znajduje?

Dlaczego należy kontrolować informacje, które pojawiają się w Internecie?

Dezinformacja w sieci może mieć zgubne skutki dla światopoglądu, podejścia dotyczącego polityki, życia społecznego, a nawet kwestii zdrowotnych. Przykładem dezinformacji są dane dotyczące COVID-19. W czasie pandemii powszechne było informowanie o niebezpiecznych odczynach po szczepionkach (niepotwierdzone żadnymi realnymi danymi i statystykami), czy próba ośmieszenia walki z koronawirusem, dyskredytująca rządy, a przede wszystkim medyków na całym świecie.

Na co może wpłynąć dezinformacja? Jakie są jej skutki?

• Trudność w zrozumieniu podstawowych informacji i przeinaczanie faktów opartych na danych naukowych i statystykach.
• Podatność na pseudnonaukowe opracowania i opór na korzystanie z największych i efektywnych źródeł nauki. Ma to później wpływ np. na podejmowanie leczenia.
• Dokonywanie wyborów (społecznych i politycznych) na podstawie nieprawdziwych informacji, co skutkuje wyborami mającymi poważne konsekwencje dla społeczeństwa. Przykładem takiej dezinformacji jest Brexit (kampania eurosceptyków oparta była głównie na nieprawdziwych informacjach, która doprowadziła do wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej).

Skutkiem dezinformacji jest to, że osoby podatne na nią same stają się jej „roznosicielem”. W ten sposób nieprawdziwa, fałszywa informacja zyskuje zwolenników (przekazywanie informacji z ust do ust jest dla odbiorców bardziej wiarygodne).

Czytaj także: Jak wybrać odpowiednią kamerę szpiegowską?

Jak rozpoznać fałszywe informacje w sieci? Gdzie mogą się pojawiać?

Fałszywe informacje pojawiają się najczęściej w komentarzach pod tekstami o tematach dotykanych przez ludzi szerzących dezinformację. Najwięcej w ostatnich latach spotkamy takich komentarzy pod treściami o Ukrainie, Rosji oraz pandemii. Najlepiej nie zwracać informacje przekazywane przez anonimowe osoby. Te nie mają nic wspólnego z prawdą. Wiarygodne mogą być dane od osób podpisanych, ale należy je dobrze zweryfikować.

Druga kwestia to podejrzane serwisy i strony internetowe. Dezinformacja pojawia się najczęściej na witrynach, które powstały nie tak dawno, nie mają podpisanych autorów, są niewiadomego pochodzenia, a ich adres nie pojawia się w wynikach wyszukiwania Google (wyszukiwarka walczy z dezinformacją).

Informacje z nieznanych stron należy dokładnie sprawdzać. Najlepiej, jeżeli zweryfikujesz dany news w kilku źródłach. Może to być np. znana Ci wiarygodna strona internetowa, encyklopedia lub opracowania naukowe. Pamiętaj, że najczęściej dezinformacyjne, niewiarygodne newsy mają krzykliwe tytuły, a niekiedy mogą być pisane łamaną polszczyzną (ponieważ często tego typu „informacje” to wytwór rosyjskich służb).

Skąd czerpać dobre źródła informacji? Masz wiele możliwości

Zwolennicy teorii spiskowych dziejów, którzy skupiają swoją uwagę na fake newsach i pseudonaukowych teoriach twierdzą, że „media głównego nurtu kłamią”. Nie musisz jednak czerpać informacji z najważniejszych mediów w Polsce i za granicą (chociaż jest to dobre źródło informacji ze względu na głęboką weryfikację newsów i zobowiązania ustawowe).

Skąd (poza mediami) czerpać wiarygodne informacje?

• Encyklopedia – zarówno w wersji papierowej, jak i internetowej, zweryfikowana przez naukowców z różnych dziedzin.
• Opracowania naukowe i literatura specjalistyczna – wszelkiego rodzaju doktoraty, książki naukowe, artykuły naukowe to sprawdzone, fachowe źródło wiedzy.
• Statystyki sprawdzonych, zweryfikowanych i cenionych ośrodków badawczych – dobre źródło danych politycznych i społecznych.
• Dane GUS – tam pojawiają się wiarygodne informacje dotyczące np. populacji, chorób, finansów itd. Można je pobrać ze strony Głównego Urzędu Statystycznego.
• Dane policyjne – wiele danych policyjnych dostępnych jest na stronie internetowej. Umożliwia to weryfikację np. fałszywych informacji o tym, że za największą liczbą przestępstw stoją obcokrajowcy.

Jak widzisz, możliwości weryfikacji informacji jest wiele. Pamiętaj też, że im mniej skupisz swoją uwagę na fałszywych newsach, tym mniej czasu poświęcisz na ich sprawdzenie.