Wachlarz używanych społecznie narkotyków jest niezwykle szeroki. Wielu osobom nie starczają już standardowe, znane powszechnie substancje, aby dostarczyć sobie intensywnych emocji. Sięgają po kolejne, coraz bardziej niebezpieczne narkotyki. Jednym z groźniejszych, silnie uzależniających i śmiercionośnych narkotyków jest fentanyl. Co warto o nim wiedzieć? Jakie zagrożenia ze sobą niesie?
Narkotyki miękkie (LSD, marihuana) i narkotyki twarde (np. kokaina, czy heroina) są powszechnie znane. O reakcjach organizmu na ich zażycie, skutkach ubocznych czy rozpoznaniu zażycia mówi się już w szkole podstawowej. Co więcej, leczenie uzależnienia od tych substancji jest bardzo trudne, ale możliwe. Trucizny takie jak fentanyl nie dają szans na przeżycie i powrót do normalności. Często zabijają już po pierwszym użyciu.
Fentanyl – lek, który może Cię zabić
Czym jest fentanyl? To środek syntetyczny, opioid. W medycynie stosowany jest powszechnie jako lek. Ma działanie przeciwbólowe i anestezjologiczne. W odpowiednich dawkach, przy kontroli medycznej i pełnej kontroli medycznej może uratować zdrowie, a niekiedy nawet życie. Co istotne, opracowany w latach 50 ubiegłego wieku medykament ma mniej skutków ubocznych niż morfina, a do tego ma tzw. wyższy potencjał terapeutyczny.
Stosuje się go m.in. w trakcie akcji ratowania pacjenta w czasie zawału, w bólach nowotworowych, przy operacjach i w zabiegach, które wymagają znieczulenia. Ze względu na wzbudzanie uczucia euforii, fentanyl jest stosowany jako tzw. „głupi Jaś”. Uspokaja on pacjenta przed operacją i pozwala lekarzom na przeprowadzenie określonego zabiegu medycznego.
To pozytywne skutki stosowania fentanylu. Niestety, poza działaniem medycznym lek ten ma wiele skutków ubocznych. Jego stosowanie może doprowadzić do depresji oddechowej, otępienia, śpiączki, a w ostateczności do śmierci.
Czytaj także: Oszustwa finansowe na wielką skalę – jak przestępcy wykorzystują niewiedzę społeczeństwa?
Jak fentanyl stał się narkotykiem?
Dlaczego fentanyl stał się synonimem śmiercionośnego narkotyku i przestał być kojarzony z lekiem wspomagającym ratowanie życia? Jego narkotyczne właściwości stały się atrakcyjne dla osób z nizin społecznych w Stanach Zjednoczonych. Opioid wprowadza użytkownika w stan euforii. Narkoman, który zażyje dawkę przekraczającą normy staje się spokojniejszy, senny i powolny. O fentanylu mówi się, że to narkotyk „zombie”. Nie bez przyczyny. Osoby, które go zażyją, mają bardzo zniekształcone ruchy, a ich kończyny wyginają się w nienaturalnych kierunkach.
Powodem takiego stanu rzeczy jest właśnie psychoaktywne działania fentanylu na układ nerwowy. Amerykanie, którzy na początku XXI wieku zaczęli nadużywać leków przeciwbólowych (również tych opartych na fentanylu) przeszli od terapii uśmierzania bólu do znacznego uzależnienia. Liczba osób uzależnionych od leku znacząco rosła.
Czy fentanyl może ukraść duszę? Tak twierdzą autorzy tego grafiki (fot. pixabay.com)
Skutki uboczne mogą być tragiczne
Fentanyl działa niezwykle agresywnie, siejąc spustoszenie w organizmie osoby, która go zażywa bez konsultacji lekarza. Przede wszystkim zawiera substancje, które uzależniają. Już pierwsza dawka może sprawić, że organizm będzie domagał się kolejnych porcji tego silnego środka psychoaktywnego. Naukowcy wskazują, że działanie uzależniające jest 100 razy mocniejsze niż w przypadku heroiny. Uzależnienie przebiega w maksymalnie 10 dni od zażycia, niekiedy nawet dużo szybciej.
Początkowo osoby uzależnione czują się od fentanylu lepiej. Mają wrażenie, że są wyluzowane, odpoczywają i relaksują umysł. To jednak działanie pozorne, bo – jak wskazaliśmy wyżej – narkotyk mocno oddziałuje na ośrodek nerwowy, spowalniając jego funkcje. Za każdym razem jednak substancja działa na organizm mniej i wymaga podawania większych dawek. Jednocześnie zwiększa się efekt syndromu odstawienia, co utrudnia funkcjonowanie bez fentanylu.
Gdy w organizmie pojawia się spora tolerancja, użytkownik zaczyna zwiększać dawki. Tak prowadzi do wyłączenia poszczególnych elementów układu nerwowego. Osoba pod wpływem fentanylu nie jest w stanie kontrolować swoich ruchów. Zaczyna nienaturalnie chodzić, czołgać się, majaczyć i przewracać się o własne nogi. Wygląda jak z filmów o zombie, z tym, że tu mówimy o rzeczywistości.
Brak kontroli poruszania się to pierwszy z niezwykle niebezpiecznych skutków ubocznych. Człowiek zaczyna żyć w tzw. półśnie. Nie jest w stanie przyswoić informacji z zewnętrz. Jego percepcja jest ograniczona do minimum lub nie ma jej w ogóle. Przestajemy tracić kontakt z osobą, która jest pod wpływem leku. Ostatecznie mózg wyłącza też ośrodek, który odpowiada za oddychanie. Osoby zażywające fentanyl po prostu się duszą. W USA było już wiele takich przypadków – ponad 250 tysięcy osób straciło przez opioid życie. Ile w Polsce? To na ten moment zmarło po przedawkowaniu fentanylu kilka osób. W samym Żurominie w 2024 roku śmierć poniosło 5 osób.
Fentanyl jako lek dostępny jest w Polsce od lat. Jako narkotyk zaczął być stosowany niedawno (fot. Wikimedia/Crohnie)
Fentalnyl dostępny na czarnym rynku i w polskich aptekach
Fentanyl, a właściwie moda na jego „rozrywkowe” zażywanie dotarła do Polski ze Stanów Zjednoczonych. Okazuje się, że można było go kupić legalnie. W ostatnich latach znacznie wzrosła sprzedaż leków opartych na opioidach, tych poza refundacją państwową. Z danych wynika, że w ciągu ostatnich 20 lat wzrost sprzedaży tak silnych lekarstw to około 255 proc. Użytkownicy tych leków nie są w cale paliatywnie chorzy, a szukają nowych „doznań”.
Ze względu na dostęp do usług powszechnego wystawiania recept drogą internetową, zwiększyła się też sprzedaż leków opioidowych, które są na liście kontrolowanej przez polskie organy farmaceutyczne. Kupują je zarówno konsumenci, jak i handlarze, którzy wprowadzają ten narkotyk na powszechny rynek. Efekt? Porażający.
W Polsce ciężko jest określić, ile osób realnie zażywało fentanyl. Trudno też oszacować pełną liczbę zgonów. Głośne stały się przypadki śmierci narkomanów w Żurominie, ale też w Poznaniu, gdzie w listopadzie 2023 roku lek przedawkowała 19-latka. Był to pierwszy, potwierdzony przypadek w naszym kraju.
Fentanyl trafił do Polski? Nie do końca
Specjaliści zaznaczają, że ciężko mówić o tym, że „fentanyl trafił do Polski”, bo lek używany jest w medycynie od wielu lat. Dopiero ostatnio jego przeznaczenie zostało „wykorzystane” przez osoby poszukujące nowych „wrażeń”. Co istotne, używają go także dilerzy narkotyków powszechnie znanych. Terapeuci ostrzegają, że dilerzy dodają fentanyl do heroiny, kokainy czy amfetaminy, aby zwiększyć uzależnienie od niego. Taka mieszanka może okazać się zabójcza dla każdego organizmu, a co dopiero dla osób, które już są wyniszczone braniem narkotyków.
Dodajmy, że sprawą fentanylu zajęły się organy rządowe. Minister zdrowia Izabela Leszczyna zapowiedziała, że leku nie będzie można kupić już na receptę, którą wystawia się online. Jego sprzedaż ma być też dokładnie badana przez organy. Lekarze i terapeuci podkreślają jednak, że to dopiero początek walki z tym niebezpiecznym narkotykiem. Z jednej strony nie można zakazać go do celów medycznych (w tym również wyłączyć go ze sprzedaży w aptekach), a z drugiej koniecznie należy wdrożyć procedury, które zatrzymają niemedyczne użytkowanie fentanylu. Eksperci podkreślają zresztą, że sprawa dotyczy nie tylko tego leku, ale też wielu innych leków opioidowych.
